بيماری ها و خسارت های ناشی از موش ها

جوندگان يکي از مهترين آفات گياهان به شمار مي روند و در سال هاي طغيان جمعيتي خود، (افزايش جمعيت به صورت تصاعد هندسي به دليل مناسب بودن شرايط زيستي، تغذيه اي و آب و هوايي) موجب وحشت مردم به خصوص کشاورزان و دامدان مي شوند. طي هر  موش سياه (Rattus rattus) در روز 60 گرم دانه مصرف می کند ، از اين رو در طي يک سال به 22 کيلوگرم خوراک مي رسد و چنانچه به جاي دانه از نان تغذيه نمايد ميزان فوق به 37 کيلوگرم مي رسد. خسارات وارده از هر موش به غله، نان و سيب زميني در طي دهه هفتاد ميلادي در آلمان شرقي معادل 90 مارک شده است. آمار وزارت کشاورزي، آمريکا نشان مي دهد که تنها خسارات ناشي از موش خانگي در طي دهه پنجاه ميلادي ساليانه 200 ميليون دلار و در طي دهه هشتاد ميلادي به ساليانه 2 ميليارد دلار مي رسد.  طبق برآورد سازمان بهداشت جهاني حدود 33 ميليون تن مواد غذائي توسط موشها از بين مي رود، اين معادل 5% كل توليد مواد غذائي جهان بوده و براي تغذيه 130 ميليون انسان گرسنه كفايت مي كند.

 در کشورهاي جهان سوم وضعيت از اين اسف بارتر است، به عنوان مثال جوندگان هر ساله 40% غله توليدي کشور بنگلادش را در مرحله کشت و مرحله انبارداري از بين مي برند، يا اين که در سال 1997 ميلادي تنها در دو استان حاصل خيز ويتنام، جوندگان (عمدتاً موش ها) 57 هزار هکتار از محصولات کشاورزي را نابود کرده اند. در کشور ما در طي سال هاي 1334 تا 1337 طغيان جمعيتي موش در دشت مغان به اندازه اي زياد بوده که کشاوزان گندم، جو و حتي کاه قابل جمع آوري نداشتند.

ب- جوندگان به عنوان مخزن بسياري از بيماري هاي مسري انسان و حيوانات مي باشند:

اکثر گونه هاي جانوري ناقل و ناشر (Carrier & Shedder) امراض عفوني و مسري مختلف انسان و ساير حيوانات مي باشند که بعضي از آنها به وسيله خود جوندگان و برخي ديگر توسط انگل هاي خارجي آنها به انسان و حيوانات منتقل مي شوند. بيماري هايي که توسط جوندگان منتقل و پخش مي شوند طيف وسيعي دارند، نظير طاعون، جذام، تولارم، تب راجعه، سل، کچلي، لپتوسپيروز، بيماري لايم و ... بررسي تارخچه همه گيري شناسي بيماري هاي انساني در دنيا نشان مي دهد که طغيان جمعيتي جوندگان موجب پاندمي هاي (همه گيري هاي جهاني) مهمي شده اند؛ نظير پاندمي هاي طاعون انساني قرن هشتم ميلادي در آسياي صغير و بين النهرين (در زمان اواخر حکومت معاويه در شام و عراق) پاندمي طاعون انسان قرن چهاردهم اروپا و آسياي ميانه، همه گيري تب راجعه اوايل قرن بيستم در حوزه درياي کارائيب، همه گيري تب راجعه و بيماري لايم دهه پنجاه ميلادي در آسياي جنوب شرقي، همه گيري لپتوسپيروز سال 1377 استان گيلان و بسياري از همه گيري هاي لپتوسپيروز که امروزه در گوشه و کنار دنيا و کشور ما رخ مي دهد، همگي نشان از مخزن و نشر بيماري ها توسط جوندگان دارند.

خسارت جوندگان را مي توان به سه گروه تقسيم نمود:

1-   خسارت جوندگان به محصولات كشاورزي و خوار و بار و مواد غذائي

2-   صدمه جوندگان به انسان و دام از طريق انتقال و انتشار انواع بيماريهاي عفوني و مسري

3-   اتلاف سرمايه ها از طريق جويدن و از بين بردن مواد غير خوراكي مانند كابلهاي برق و تلفن و ايجاد آتش سوزي و حريق، خرابي ساختمان ها و يا سوراخ نمودن انهار و هدر دادن آب آبياري و جويدن لوله هاي‌ آبياري تحت فشار و غيره.

جوندگان  علاوه بر زيانهاي اقتصادي، در انتقال و اشاعه بيماري هاي گوناگون در سراسر دنيا به دو طريق مستقيم (آلوده نمودن غذاي انسان با ادرار يا مدفوع) و غير مستقيم (از طريق اکتوپارازيتهاي آنها) نقش عمده اي دارند. اگر چه جوندگان در نگهداري و اشاعه بيماري ها نقش ايفا مي کنند ولي اين نقش بسته به نوع بيماري و منطقه جغرافيايي متغير و بصورت هاي زير مي باشد:

الف- جوندگان ممکن است ميزبان واسط انگل باشند که در نهايت انسان به آنها آلوده مي شود. هر چند جوندگان خودشان خطري غير مستقيم براي انسان هستند ولي حضورشان در مناطق جغرافيايي ممکن است نقش کليدي در بقاء ميکروارگانيسم هاي واگيردار باشد که خطري بهداشتي براي انسانهاي منطقه خواهد بود براي مثال: کيست هيداتيک آلوئولار (Alveolar cyst) که يک بيماري کشنده کبدي در انسان است، در طبيعت بين گوشتخوران وحشي (روباه قرمز) و جوندگان در حال انتقال مي باشد. انسان بعلت خوردن تخم انگل همراه با ميوه جات و سبزيجات وحشي آلوده مي گردد.

ب- جوندگان ممکن است مخازن عوامل بيماريزا (نظير بورلياها) باشند که بندپايان پس از آلوده شدن به بورليا از طريق گزش جوندگان آن را به انسان منتقل مي کنند. در اين حالت تماس مستقيم با جونده يا مدفوع آن مطرح مي باشد نه خطر بهداشتي آن، هر چند که جوندگان باعث بقاء بيماري در منطقه جغرافيايي مي شوند.

ج- جوندگان ممکن است نه تنها بعنوان مخزن بيماري مطرح باشند بلکه همچنين نقش کليدي در انتقال بيماري را نيز داشته باشند. Hantavirus يک مثال بسيار خوب از اين نوع مي باشد که ناقل بندپا ندارد. عامل بيماريزا ويروسي است که در بزاق، ادارار و مدفوع جونده آلوده ديده مي شود. اين عامل بيماريزا از طريق استنشاق از ذرات معلق فضولات در هوا يا بلع آنها يا حتي تماس مستقيم با خود جونده به انسان منتقل مي شود.

د- جونده ممکن است مستقيماً از طريق گاز گرفتن عامل بيماريزا را به انسان منتقل نمايد (نظير تب گزش رات).

تب گاز گرفتگي رات RAT- BITE FEVER

عامل بيماري Streptobacillus moniliformis است که در روي دندان و لثه بيشتر راتها وجود دارد و از طريق گاز گرفتن به انسان منتقل ميشود. دومين عامل بيماري تب دار حاصل از گاز گرفتن رات Spirillum minus است.

لپتوسپيرويس LEPTTOSPIROSIS

عامل بيماري گونه هاي مختلف Leptospira است. اصولاً L.

icterohmorrhagiae  انسان بر اثر تماس مستقيم يا غير مستقيم با ادرار آلوده جوندگان و ديگر حيوانات آلوده مي شود. انسان ممکن انسان است از طريق خراش و بريدگي جزئي پوست يا پوشش مخاطي هنگام استفاده از آب يا غذاي آلوده مبتلا شود.

سالمونلوزيس SALMONELLOSIS

عامل بيماي گونه هاي مختلف Salmonella مي باشند اين بيماري انتشار جهاني دارد و انسان از طريق غذايي که به وسيله رات آلوده شده به آن مبتلا مي گردد.

تب تيفوس موشي MURINE TYPHUS FEVER

عامل بيماري Rickettsia typhi است و جوندگان مخازن بيماري مباشند انسان از طريق مدفوع کک آلوده جوندگان به آن مبتلا مي شود.

طاعون PLAGUE

عامل بيماري Yersinia pestis  است که از طريق گزش کک هاي آلوده جوندگان به انسان منتقل مي شود.

برخي از بيماري هاي مرتبط با جوندگان

  خسارت‌ موش ها ‌ به‌ ساختمانها و فراورده‌هاي‌ انبار شده‌.

نابود كردن‌ فراورده ‌هاي‌ انباري‌ که ممكن‌ است‌ جهت‌ خشك‌كردن‌ و ذخيره‌ كردن‌ بطور موقتي‌ در ساختمانهاي‌ مربوط‌ ذخيره‌ شوند و يا به‌ انبار كشاورزي‌ كه‌ درمجاورت‌ مزرعه‌ قرار دارد انتقال‌ يابد.

موش ها به‌ انبارها و مزارع‌ حمله‌مي‌كنند گونه‌هاي‌ رت‌ سياه‌ ورت‌فاضل‌ آب‌ به‌ندرت‌ در مزارع‌ در حال‌ رشد ديده اند مي شوند ولي‌ در عوض‌ گونه‌هاي‌ مضر شري و حاشيه شهري‌ هم‌ سفره‌ از فراورده‌هاي‌ انبار شده‌ استفاده‌ مي‌كنند.  رت‌ سياه‌ ظاهراً گونة‌ مضر شري و حاشيه شهري‌ غالب‌ است‌.

مسئله ‌ مهم‌ انبارهاي‌ ذخيره مواد غذايي و محصولات كشاورزي ‌ در سراسر جهان‌ داشتن‌ نواقص‌ فني‌ ساختماني‌ است‌ (جكسون‌ 1977). بخش‌ زيادي‌ از محصولات‌ بطور كامل‌در مزارع‌ انبار مي‌شوند

 غله‌اي‌ كه‌ جهت‌ تاليف‌ دام‌   در گاو داريها و مرغداري ها بكار ميرود با دقت‌ كمتري‌ انبار مي‌گردد. آلودگيهاي‌ شديد به‌ رت‌در سطح‌ مزرعه‌ در بيشتر كشورهاي‌ آسيائي‌ نشان‌ مي‌دهد كه‌ چنين‌ انبارهائي‌ در همه‌ جا  از جمله کشور ما وجود دارد. وجود غذاي‌ آماده‌ است‌ كه‌ در شرايط‌ مزرعه‌اي‌ معمولي‌،جهت‌ موشها و رت‌ها به‌آساني‌ قابل‌ دسترسي‌ است‌ و بر ساير مواد غذائي‌، بعلت‌ دارا بودن‌ انرژي‌ بيشترترجيح‌ داده‌ مي‌شود. اين پديده در شمال ايران خصوصاً گيلان و اطراف رشت مشاهده مي شود. لذا عمل‌ طعمه‌ گذاري‌ براي‌ كنترل‌ آنها هنگام‌ مبارزه‌ مشكل‌تر مي‌شود. چنين‌مشكلاتي‌ در دامپروريهاي‌ صنعتي‌ ‌بيشتر جلوه‌ مي‌كند. مصرف‌ غذاهاي‌ كنسانتره‌ و ويتامين‌ دار جهت‌ تأليف‌ دام‌ رت‌ها نيز رژيم‌ غذائي‌ متعادل‌ ايحادكردند كه‌ منجر به‌ افزايش‌ جمعيت‌ غير قابل‌ پيش‌ بيني‌ گرديد.

خسارت‌ مستقيم‌  موش ها ‌ برابر 500 هزار دلار آمريكا در سال‌ تخمين‌ زده‌شد.

 اما مسئله‌ اصلي‌ خطر افزايش‌ بيمار اسهال‌ سالمونلائي‌ مسري‌ است‌، كه‌ توليدات‌ دامي‌ را به‌ خطرانداخته‌ و در امر صدور دامهاي‌ توليدي‌ مؤثر بود. بناراين مسائل‌ اقتصادي‌ وبهداشتي‌ دقيقاً بهم‌ وابسته‌اند. اين‌ مثال‌ را مي‌توان‌ جهت‌ تاكيد بر مكانيزاسيون‌ و بسته‌ بندي‌ هر گونه‌توليدات‌ كشاورزي‌ دانست‌ كه‌ احتمالاً مي‌تواند سبب‌ بروز مشكلات‌ جديدي‌ توسط‌ جونده‌ شود. تاكنون‌به‌ندرت‌ اقدامي‌ جهت‌ به‌ كميت‌ در آوردن‌ ميزان‌ خسارت‌ انباري‌ موشها و رتها صورت‌ گرفته‌ است‌.

 از نظرعملي‌ برآورده‌ عيني‌ خسارت‌ مستقيم‌ مشكل‌ است‌ و خسارت‌ غير مستقيم‌ به‌ علت‌ آنكه‌ رت‌ها و موشهابه‌ عنوان‌ ناقلين‌ بيماري‌ عمل‌ مي‌كنند، حتي‌ برآورد آن‌ پيچيده‌تر مي‌شود. اين‌ موقعيت‌ نيز حلقه‌مشكل‌زاي‌ ديگري‌ را بوجود مي‌آورد كه‌ حمايت‌ اقتصادي‌ به‌ خاطر بهبود شيوه‌هاي‌ كنترل‌ جوندگان‌ رااغلب‌ با شكست‌ مواجه‌ مي‌كند.زيرا ‌ تصميم‌ گيرندگان‌ نمي‌خواهند براي‌ اين‌ قبيل‌ خسارتهارا از محل درآمد هزينه‌ كنند.

مقدار 4/70 %   کندم هاي انبار شده در کيسه ها ممکن است به خاطر ‌ كثيف‌ شدن دانه ها غير قابل مصرف باشد  و قبل‌ از استفاده‌ بايدتميز شود . هزينه‌ آن‌ حدوداً 18% بهاي‌ اصلي‌ محصول‌ و كيسه‌ها را شامل‌ مي‌شد كه‌ اساساً به‌علت‌خسارت‌ به‌ كيسه‌ها بود.

 تخريب‌ كيسه‌ها و پاكت‌ها و ديگر ساختارها است‌ . در اين‌ مورد مثلاً موش‌ خانگي‌ مضر شهري و حاشيه   شهريي‌ بدتر به‌ علت‌ جثه‌ كوچك‌ و مصرف‌ غذاي‌ كم‌ مي‌باشد،خصوصاً موقعي‌ كه‌ تقاضاي‌ كمك‌ براي‌ حل‌ مشكلات‌ موش‌ مي‌شود. جمعيت‌ موش‌ چون‌ به‌ تنهائي‌ باميزان‌ خسارت‌ آن‌ تناسب‌ ندارد كسي‌ به‌ آن‌ توجه‌ نمي‌كند. مثلاً در يك‌ واحد نانوائي‌ كه‌ نوعي‌ نان‌ خاص‌توليد مي‌شود، به‌ علت‌ علاقه‌ موش‌ به‌ نان‌ توليدي‌ مشكل‌ پديدمي‌آيد. از نظر نانوا از دو هزار نان‌ توليدي‌اگر يك‌ نان‌ مورد استفاده‌ موشها قرار گيرد عملاً زياني‌ ايجاد نشده‌ است‌، ولي‌ مشكل‌ اصلي‌ از اينجا ناشي‌مي‌شود كه‌ قبل‌ از عرضه‌ نان‌ به‌ بازار نانوا بايد هزار نان‌ را به‌دقت‌ بررسي‌ كند تا قرص‌ نان‌ صدمه‌ ديده‌ را جدا و بقيه‌ را به‌ بازار عرضه‌ كند.

خسارت‌ جوندگان‌ محدود به‌ پاكت‌ فرآورده‌هاي‌ غذائي‌ نيست‌. بلكه‌  ممكن‌ است‌ به‌ مواد وساختمانهائي‌ كه‌ هيچ‌ رابطه‌ منطقي‌ به‌ نيازهاي‌ اصلي‌ جوندگان‌ دارند محدود نشود. از نظر اقتصادي‌مهمترين‌ خسارت‌ از اينگونه‌، خسارت‌ به‌ انواع‌ كابل‌ و سيم‌ كشي‌هاي‌  انبارها و مزارع‌ است‌(1960 ).  خسارت  موش ها امروزه‌ با مصرف‌ پلاستيك‌ به‌ عنوان‌ ماده‌ پوششي‌ سيم ‌ها بدتر شده‌ است‌. هرچند كه‌قادرند سرب‌، آلومينيوم‌ و ديگر فلزات‌ نرم‌تر از دندانهاي‌ خود را بجوند. بخصوص‌ در مزرعه‌ كه‌ و يا اين‌خسارت‌ معمولاً با گونه‌هاي‌ حفار نظير  ول آبزي  ‌   ,Arvicola amphibius موش‌ بزرگ‌ (ورامين‌) بوجود مي‌آيد که پيدا کردن  محل‌خسارت‌ مشكل‌ و وقت‌ گير است‌. پارگي‌ كابل ها در اثر جويدن ‌ گاهي‌ مشكلات‌ شديدي‌ در وسايل‌ حمل‌ و نقل‌ محصولات‌ كشاورزي‌ مانند هواپيما، اتصالات‌ داخل‌ قطار و كاميون‌ , جويدن کتاب ها در کتابخانه ها و خسارت به اسناد .

- نحوه برآورد سود- هزينه  (benefit-cost)

تمام برنامه هاي مبارزه با مهره داران آفت براين مبنا  استوار  است که در آمد حاصل از مبارزه با موش ها  به مراتب بيشتر از هزينه هاي مصرف شده  است. محاسبه دقيق و صحيح فوائد اقتصادي مبارزه با موش  به دليل بهبود اطلاعات مربوطه و نيز قابل تخمين و محاسبه نبودن برخي عوامل از قبيل  آزار ناشي از وجود  موش  در محيط قبل از مبارزه و آرامش  و سلامت بدن بعد از مبارزه امکان پذير نيست . با وجود اين اگر قرار باشد مبارزه اي صورت گيرد لازم است به اين نكات نيز  توجه شود و  در  سود حاصل از مبارزه  محاسبه شود.

هزينه هاي مبارزه با موش

محاسبه هزينه هاي لازم جهت مبارزه با موش نسبتاً  آسان است. مهمترين اقلام بشرح  زير است .

1- هزينه مصرف شده براي تهيه طعمه مسموم: چه به صورت آماده  يا تهيه شده با استفاده از  طعمه مسموم  تهيه شده به وسيله سم خالص و اضافه نمودن مواد اقزودني براي تهيه طعمه  كه  تهيه آن خود  مستلزم صرف هزينه است.گرچه در ايران امكان تهيه آن وجود ندارد و  الزاما بايد طعمه آماده خريداري شود. ليكن هزينه هاي مربوط  به تهيه طعمه در درمحل  شامل اقلام زير است:  

-  هزينه تهيه جونده کش  خالص

-  هزينه مواد افزودني

-  حمل و نقل

-  هزينه فرمول بندي

-  هزينه بسته بندي طعمه مسموم

-  هزينه ماشين آلات و  ابزار فرمول بندي ، سرمايه و کار با دستگاه

-  استهلاک دستگاه تهيه طعمه فرموله شده

- هزينه تهيه ظروف  طعمه گذاري

- هزينه  نيروي کار طعمه گذاري

-  هزينه نيروي مديريتي، برنامه ريزي، نظارت و پيگيري

-  هزينه  قرار داد با پيمانكاران ، ناضرين  

-  هزينه حمل و نقل پرسنل و يا مواد

 -  هزينه  مسمويت هاي اتفاقي حيوانات اهلي و غير اهلي

-  هزينه هاي آموزش و تبليغات 

فوائد حاصل از برنامه مبارزه با موش  نيز به شرح زير است

1-               بالا رفتن سطح بهداشت محيط .

2-               كاهش بيماري ها.

3-               كاهش خسارت هاي ناشي از موش ها.

4-               كاهش مواد غذايي آلوده شده.

5-   كاهش خسارت ناشي از بسته بندي مجدد ويا دور ريختن مواد بسته بندي شده  آلوده شده

6-   منافع سياسي حاصل از  آرامش رواني جامعه و  افزايش  ميزان حمايت مردم از مسئولان مربوطه  بطور کلي فوائد حاصل از مبارزه با  موش  به مراتب بيشتر از هزينه هاي انجام شده است.  ذکر چند مثال اين نكته را روشن مي كند: در كويت تعداد موارد تيفوس موشي در اثر مبارزه  با موش در سال هاي اوليه بشدت کاهش يافت بطوريکه از 257 مورد در سال 1978 به 163 مورد در سالهاي 1979 و به 41 مورد در سال 1980 و به 2 مورد در سال 1981 تنزل پيدا کرد. در برمه اجراي  برنامه مبارزه  با موش  ميزان خسارت در هر خانه قبل از مبارزه 5/22 واحد پول و اثر مبارزه و عاري از جونده بودن چندين ماه مي باشد که نسبت هزينه به سود را افزايش مي دهد

-     در محاسبه ديگري که از مبارزه با جوندگان در انبارهاي شکر کوبا صورت گرفته نسبت هزينه به سود برابر 9: 1 بدست آمده است.

-           در چين در مبارزه با جوندگان در انبارهاي غله نسبت هزينه به سود 50: 1 گرفته شده و با اين نسبت مقدار صرفه جويي ارزي معادل 352/2 ميليون دلار محاسبه گشته و در ضمن از نظر غله بي نياز از واردات است. بطور کلي داده هاي مربوط به نسبت هزينه به سود براي نشان دادن اهميت و توجيه امر مبارزه براي افراد غير متخصص مفيد مي باشد.

-     محاسبه ميزان خسارت ساختاري  به سادگي اقبل بررسي است. ليكن خسارت هاي ساختاري خود موجب كمبود هاي ثانوي مي شود كه  برآورد آن چندان ساده نيست.  به عنوان مثال خسارت در شبكه هاي آبياري  موجب هدر  رفتن آب و . و خسارت به محصولات مي شود.  در اينجا ميزان خسارت به سيستم آبياري شامل تعمير مجدد و كاهش ميزان محصول مي شود.  همين  نكته در مورد   خسارت به سيستم هاي فاضل آب  مي شود. كاهش  قدرت جريان برق به خاطر خسارت به سيستم برق رساني و قطع  كابل ها نه تنها موجب آتش سوزي بلكه موجب  خسارت ناشي  از گرما و يا سرما در دامداري ها  و مرغداري ها و مرگ دام ها و جوجه ها مي شود..  ظمنا اين خسارت وارد لازم است جبران شود.

ميزان خسارت به  محصولات موجود در انبار ها معمولاً بيشتر از  مواد غذايي مصرف شده است.  آلوده شدن مواد غذايي به فضولات و ادرار موش ها  موجب هدر رفتن مقدار  قابل توجهي از مواد انبار شده مي شود. همچنين تميز كردن  انبار ها از مدفوع و ادرار موش ها بسيار پر هزينه است.  خسارت وارده به مواد غذايي و يا محصولات بسته بندي شده نيز قابل توجه است. حتي در مواردي جويده شدن بسته هاي مواد غذايي و يا ديگر محصولات موجب بي استفاده شدن آنها و دور ريختن آنها مي شود.  بر آورد اين قبيل خسارات چندان ساده نيست. گاهي موش ها در محيط هاي شهري موجب خسارت به اسناد و مدارك محيط هاي آموزشي و ويا محيط هاي اداري و كتابخانه و مراكز اسناد مي شوند. اين خسارت ها جنبه فرهنگي دارد و قابل ارزيابي نيست.

مشاهده مي شود كه گرچه ارزيابي ميزان خسارت ناشي از موش ها در محيط هاي شهري چندان ساده نيست ، متقابل ارزيابي ميزان سود ناشي از كنترل موش ها نيز چندان ساده نمي ياشد.  بنا براين محاسبه  ميزان  سود حاصل از  مبارز با جوندگان چندان ساده نمي باشد.

لذا با يك تعارض مواجه مي شويم. ميزان   هزينه - سود  مستلزم  توجيه  پژوهش هاي انجام شده  و افزايش منابع بكار رفته براي كنترل  جوندگان مي شود .  لذا بايد  در محاسبه هزينه و سود اجراي برنامه مبارزه و كنترل موش ها حتي به اطلاعات  متنوع مربوط به اثر موش ها توجه  شود. 

مثال:  مطالعات بروك و همكاران وي در محيط شهري در برمه  هزينه كنترل موش  را بر واحد منزل در رانگون محاسبه كرده است. مجموع هزينه پنج بازديدانجام شده براي هر منزل  با استفاده  از طعمه مسموم شده با  بروديفاكوم براي كشتن موش ها  و سم  پيريميفوس – متيل   pirimiphos- methyl      براي كشتن كك هاي  ناقل  طاعون شامل موارد زير است:

- ميزان مصرف  طعمه  مسموم با بروديفاكوم    005/ . %  حدود 2 كيلو گرم    

- حشره كش 

- كارگر و نظارت

- ظروف طعمه مسموم

- هزينه حمل و نقل

- كل هزينه براي هر منزل

 با اين هزينه خانه ها براي مدتي از آلوده شدن به موش رها مي شوند و ضريب هزينه- سود از نظر بهداشتي قابل توجه  است.

نتيجه:  اين مباحث نشان مي دهد كه  حتي در شرايط ناچيز بودن داده ها سود حاصل از كنترل جوندگان به سادگي مشهود است.  بنابراين مطالعات نشان مي دهند كه ايجاد تشكيلاتي براي كنترل موش  منطقي به نظر مي رسد.